انتخاب رسانه های آموزشی ( بخش دوم )
ب-انتخاب رسانه های
آموزشی
«یکی از مباحث مهم ومطرح در تکنولوژی آموزشی نحوه انتخاب رسانه
آموزشی مناسب است؛معلمان با آنچنان توده فزاینده ای از مواد دیداری- شنیداری روبرو
هستند که اغلب انتخاب آن چیزهایی که بیشترین احتمال را برای کمک به آنان در انجام
وظیفه شان داردکاری مشکل به نظر می رسد»(احدیان،رمضانی،محمدی،1378،ص84).
«انتخاب رسانه ها با عوامل مختلفی صورت می گیرد از جمله ماهیت موقعیت یادگیری،نوع
بازده یادگیری مورد نظر،ویژگی های یادگیرندگان،محیط یادگیری،شرایط توسعه آموزشی –
فرهنگی که در آن آموزش داده خواهد شد وعوامل عملی مختلف از جمله دسترس پذیری،قابل
قبول بودن کاربرد وهزینه ها»(گانیه،بریگز،ویگر،ترجمه علی آبادی،1374ص330).
«شرط اساسی کاربرد رسانه های آموزشی مختلف آموزشی،توجیه اقتصادی،اجتماعی وآموزشی
محکمی است که باید پیشنهاد کنندگان به کارگیری این رسانه ها ارائه
کنند؛جذابیت،زیبایی،تازگی وحتی شایع شدن یک رسانه یا وسیله در سایرکشورها نباید
توجیهی برای استفاده از آن در کشور ماباشد زیرا مکرر مشاهده شده است که کمپانیها
وکارخانه های تولید کننده اینگونه وسایل وابزارهای جدید،صرفا به دنبال بازارهای
جدید مصرف هستند و با صرف هزینه های سنگین تبلیغاتی و بازار یابی،کالای جدید خود
را به کشورهای مختلف عرضه می کنند ،واین کشورهای مصرف کننده هستند که باید به دور
از تبلیغات ایجاد شده،وسایل و رسانه هایی را بر گزینند که پاسخگوی نیازهای واقعی
آنان باشد»(فردانش،1382،ص197).
«سالانه باساخته شدن هزاران محصول،بازار مواد ومنابع آموزشی امری حساس می شود به
ویژه برای کسانی که در کار تدریس دستی ندارند ویک مرتبه با هزینه وحشتناک روبرو می
شوند؛چطور می توانید تعیین کنید که کدام محصول در نوع خود برای کاربرانتان بهترین
به شمار می رود وکدامشان در حوزه نیازهای آنان قرار می گیرد؟»(اسکات؛ترجمه افضل
نیا،1383ص53).
درمورد انتخاب رسانه آموزشی مناسب امیر تیموری (1377ٌ،ص43)
ویژگیهای یک رسانه آموزشی مناسب را بصورت زیر بیان می دارد:
«1- همخوانی با هدفها ،محتوا وشیوه های آموزشی
رسانه ای مناسب است که با هدفهای آموزشی،محتوا وفعالیتهای آموزشی
انتخاب شده منطبق وسازگار باشد؛ مثلاً اگرهدف آموزشی دستیابی به یک مهارت عملی
معین باشد،رسانه هایی نظیر شیء واقعی،مدل قادر به کار وفیلم به ترتیب مناسب ترین
رسانه ها خواهند بود.
2- توانایی انتقال پیام مورد نظر
رسانه وسیله انتقال پیام است بنابراین یکی از شرایط ضروری قبول هر
نوع شیء،تصویر،فیلم و... به عنوان رسانه آموزشی مناسب؛توانایی آن وسیله در ارائه
والقای پیام مورد نظر است.به عبارت دیگر وسیله ای که نتواند منظور ما را به خوبی
به مخاطبان منتقل کند هر چند که از لحاظ کیفیت فنی وسایر جنبه ها بسیار عالی باشد
در آن موقعیت آموزشی خاص نباید مورد استفاده قرار گیرد.
3- انطباق با ویژگیهای یادگیرندگان
رسانه های آموزشی انتخاب شده باید با تواناییها،علاقه ها ونیازهای
یادگیرندگان منطبق باشد،در رسانه ای صدادار نظیر فیلم،مطالب باید با زبان قابل فهم
مخاطبان ارائه شود توضیحات نباید زیاد وکسل کننده ویا کم وغیر کافی باشند.در
انتخاب واژه ها،تصاویر،موسیقی،طنین صدا،سرعت بیان،فشردگی مطالب و... باید به علاقه
ها وتواناییهای مخاطبان توجه کرد.یکی از ویژگی های یادگیرندگان،سن آنهاست؛مخاطبان
خردسال بیشترین یادگیریهای خود را از طریق تجارب عینی کسب می کنند؛بنابراین برای
برقراری ارتباط با اینگونه شاگردان تا حد امکان باید از نوعی رسانه های آموزشی
استفاده کنیم که امکان کسب تجارب یادگیری دست اول ویا نزدیک به آن را فراهم سازند.
«ادگاردیل »(1969)برای اولین بار با بررسی تجارب آموزشی مختلف آنها را بر حسب
عینی(محسوس) وذهنی(تجریدی) بودنشان در طبقاتی مرتب کرد.
4- معتبر بودن
اطلاعاتی که در رسانه های آموزشی می آید باید مفید،صحیح،جدید وبه روز
باشد.
5- برانگیختن و واداشتن مخاطبان به فعالیت
از ویژگیهای مهم رسانه های آموزشی جالب توجه وبر انگیزنده بودن
است.رسانه باید توجه مخاطبان را به خود جلب کرده وتا پایان فعالیت آموزشی حفظ
کند.استفاده بجا ومتعادل از عوامل انگیزشی نظیر موسیقی،صداهای جنبی،رنگ وحرکت می
تواند به جذابیت رسانه بیفزاید.آن رسانه آموزشی که در برانگیختن حس کنجکاوی وفعال
کردن ذهن مخاطب توان بیشتری داشته باشد واورا به کوشش فکری وعملی وپاسخدهی وادارد
موفقتر خواهد بود به عبارت دیگر رسانه خوب باید فرآیند ارتباط را از حالت یک طرفه
خارج کرده وبه جریانی دو سویه[تعاملی]تبدیل کند.
6- کیفیت خوب فنی – هنری
رسانه منتخب برای یک موقعیت آموزشی،ضمن داشتن محتوای مناسب؛از لحاظ
ویژگیهای هنری و فنی تولید نیز باید کیفیت بالایی داشته باشد.
7- عملی بودن وسهولت استفاده
وجود خصیصه هایی مثل سبک وزن بودن،قابلیت حمل ونقل،طرز کار
آسان،استحکام وبا دوام بودن،استهلاک کم،سهولت تعمیرات در دسترس وسایل جنبی ویدکی
و...مجموعاً تشکیل دهنده این ویژگی می باشد.
8- توجیه اقتصادی
یک رسانه مناسب باید تا حد امکان ارزان واقتصادی باشد.برخی به غلط زیبایی
صرف یا پیچیدگی،مد روز وجدید بودن رسانه را معیار انتخاب آن قرار می دهند؛اگر
انتقال مفهومی با یک قطعه عکس سیاه وسفید ارزان ممکن باشد نباید ازفیلم یا ویدئو
استفاده کرد.مصرف بودجۀ محدوداختصاص یافته به خرید یا تولید رسانه ها برای تهیه
تعداد معدودی رسانه های گران قیمت کار عاقلانه ای نیست».
سلام